مسایلی در باره زکات فطر و احکام آن

صدقه فطرکه فطریه دادن یک مسکین است وقت ادای مستحب آن بعد از غروب اخیر رمضان و پیش ازادای نماز عید و یا در ماه رمضان پرداخته میشود . مقدار آن شرعا ازگندم وبرنج نیم صاع واز جو ، خرما و کشمش یک صاع است. صاع اسم عربی (پیمانه) است که احکام اسلام از کفاره و فطریه بر آن جاری است که درحصه وزن آن اختلاف است که بعضی آنرا سه کیلو گرام و بعضی علما آنرا دو و نیم کیلو گرام ذکر کرده است. درافغانستان علمای دینی یک صاع را به وزن کابل افغانستان تقریبا هفت ونیم پاو تثبیت کرده اند که نیم صاع یا اندازه صدقه فطر خورد کم یک چارک میشود . در مذهب امام عظم صاحب صدقه فطرگندم ،جوو یا معادل آن پول نیز میتواند باشد . درین راه سخاوت وبیشتر پرداختن ثواب زیاتر دارد. قصدا روزه خوردن برمسلمان گناهی بزرگ است وباید کفاره بدهد که کفاره مقابل یک روزنگرفتن روزه عبارت است، آزاد نمودن یک برده ، یا شصت روزپیوسته روزه گرفتن ، یا شصت مسکین را دریک روزغذا دادن یا یک مسکین را شصت روزغذا دادن میباشد.

مهمترین مسایل و احکام فطریه به شرح زیر بیان می‌گردد که توسط عبدالعزیز قاضی‌زاده ـ امام جمعه اوز نوشته شده:

مسألة 1 : تعریف زکات فطر: زکات فطر، صدقة فطر، فطریه، زکات فِطرَت، سر روزه، سر فطره، نام‌های مختلفی است که مفهوم واحدی دارند و آن عبارت است از: پرداخت مقدار معین از قوت (غذای) غالب شهر به عنوان واجب شرعی که به مستحق داده می‌شود.

مسألة 2 : زکات فطر یا صدقة فطر یا ... به عید سعید فطر نسبت داده شده است، زیرا که همزمان با غروب آفتاب شب عید واجب می‌گردد.

مسألة 3 : زکات فطرت منسوب به فطرت و سرشت مسلمان است، چون هر مسلمان زکات سرانه را می‌پردازد.

مسألة 4 : زکات فطر در سال دوم هجری واجب و مشروع شده است.

مسألة 5 : دلیل وجوب صدقة فطر، اجماع عملی مسلمانان با استناد به روایت‌های متعدد که دلالت بر وجوب آن دارند.

مسألة 6 : فایده و حکمت عملی پرداخت زکات فطر، طهارت و پاکیزگی روزه‌دار است که نقصان روزه را جبران می‌کند. همانند سجدة سهو که نقصان نماز را جبران می‌کند.

مسألة 7 : فایدة اجتماعی زکات فطر، تعاون و همکاری در تأمین غذای بینوایان در روز عید و رمز فراموش نکردن فقرا و نیازمندان است که به شکل عمومی و تکلیف شرعی واجب شده است.

مسألة 8 : وقت وجوب زکات فطر غروب آفتاب شب عید است.

مسألة 9 : کسی که بعد از غروب آفتاب شب عید فوت کند زکات فطرش واجب است.

مسألة 10 : نوزادی که قبل از غروب آفتاب شب عید به دنیا آید فطریه‌اش لازم است.

مسألة 11 : جنین در شک مادر فطریه ندارد، مگر از باب استحسان نظر به فتوای حضرت عثمان‌بن عفان t.

مسألة 12 : نوزاد پس از غروب آفتاب شب عید، فطریه ندارد.

مسألة 13 : وقت ادای سر فطره پیش از رفتن به میعادگاه عید برای نماز عید می‌باشد و بعد از نماز عید تا غروب آفتاب روز عید ادا، ولی مکروه می‌باشد. حتی‌الامکان حتماً قبل از نماز عید بین فقرا پخش گردد.

مسألة 14 : تأخیر در پرداخت فطریه از روز عید حرام و به قضا می‌افتد.

مسألة 15 : وقت وجوب فطریه، شب عید فطر می‌باشد ولیکن مانعی نیست که چند روز قبل از عید به مستحقان داده شود، البته با شرایطی که فقها بیان کرد‌ه‌اند.

مسألة 16 : زکات فطر چون زکات سرانه است، یعنی بر عموم مسلمانان (مرد، زن، پیر، جوان، بالغ، نابالغ، نوزاد، آزاد، برده، غنی، فقیر، مسکین) واجب است.

مسألة 17 : فقیری از دادن زکات فطر معاف است که غذای شب و روز عید را نداشته باشد.

مسألة 18 : فقیری که غذای شب و روز عید را ندارد، چنانچه با کمک‌های مردمی که فطریه به او می‌دهند، افزون بر نیاز خود را دارا شد، بر او واجب است که زکات فطر خود را ادا کند.

مسألة 19: زکات فطر به سبب اینکه زکات بدن، یعنی زکات سرانه است، نصابی ندارد، بلکه معیار در توانایی پرداخت آن، افزون بر نیاز بودن غذای شب و روز عید می‌باشد.

مسألة 20: هر شخص وظیفه دارد فطریة خود و کلیة افراد تحت پوشش را که مخارج روزانة آنها به طریق شرعی بر او واجب است، بپردازد، مانند: همسر، فرزندان و.

مسألة 21: اگر سرپرست خانواده‌ای نتواند زکات فطر تمام اعضای خانواده‌اش را بدهد، از مقداری که موجود است فطریه افرادی را که به ترتیب ذکر می‌شود، می‌پردازد: خودش، همسرش، کوچک‌ترین فرزندش، پدرش، مادرش، و سپس فرزندان بزرگ‌تر تا هر جا که برسد و کفایت کند، حتی اگر کمتر از یک صاع (2 کیلو و نیم) داشته باشد همان مقدار را به جای فطریة خودش می‌دهد.

مسألة 22: فطریة زن مطلقه، طلاق رجعی (یک طلاقه و دو طلاقه) و یا مطلقه، طلاق بائن (سه طلاقه) که حامله باشد بر شوهر واجب است، چون نفقه ایشان در زمان عدت بر شوهر طلاق‌دهنده می‌باشد.

مسألة 23: فطریة مهمانان شب و روز عید بر صاحبخانه نیست و همچنین فطریة کسانی که در طول ماه مبارک رمضان در منزل کسی زندگی می‌کنند با اینکه غذای سحری و افطاری نیز تناول می‌کنند، مگر از باب فضیلت و احسان.

مسألة 24: مقدار واجب فطریة سرانه، یک صاع نبوی است و آن پیمانه‌ای است که در وزن معادل سه چارک محلی، یعنی 2500 گرم (دو کیلو و نیم) از قوت غالب شهر، یعنی برنج می‌باشد.

مسألة 25 : قوت غالب باید از دانة سالم بی‌عیب باشد، بنابراین برنج کرم‌زده و یا شکسته و خورده شده یا آرد برنج گرچه به مصرف می‌رسد جایز نیست.

مسألة 26: فطریه باید به کسانی که مستحق زکات هستند داده شود و دقت گردد تا بر اساس نیاز نیازمندان اولویت‌بندی شود.

مسألة 27: فطریة هر کدام از اعضای خانواده را با نیت جدا کنید و سپس همه را با هم مخلوط کنید و سپس بین مستحقان تقسیم نمایید.

مسألة 28: افرادی که نیت شان معتبر است، مانند : عاقل، بالغ و بچه‌ای که قدرت تشخیص دارد، خودشان نیت فطریه را می‌کنند و افرادی که نیتشان معتبر نیست، خردسال و دیوانه، ولی آنها نیت می‌کند.

مسألة 29 : انتقال فطریه از شهری به شهر دیگر با وجود مستحقان جایز نمی‌باشد.

مسألة 30: پرداخت قیمت فطریه، یعنی به جای قوت غالب، پرداخت نقد و یا جنس دیگر، در مذهب امام شافعی رحمه‌الله و همچنین در مذهب امام مالک و امام احمدبن حنبل رحمة‌الله علیهما جایز نمی‌باشد.

مسألة 31 : با توجه به وجود آرا و نظریات مختلف در توجیه تجویز قیمت فطریه به نظر این جانب، چنانکه رأی اکثریت علما در دنیای اسلام است، در هیچ شرایطی پرداخت قیمت فطریه جایز نمی‌باشد. به دلیل و طبق قاعدة اصولی: «لا اجتهاد مع النّصّ»؛ یعنی با وجود دلیل منصوص، اجتهاد جایز نمی‌باشد.

مسألة 32 : اگر مؤسسه یا افرادی متعهد گردند که فطریة مردم را به طریق نقد عادلانه و کارشناسی شده جمع‌آوری نمایند و سپس بر اساس مقررات فقهی اقدام به خرید قوت غالب شهر نمایند و وکالت در خرید قوت و توزیع آن داشته باشند، بلامانع می‌باشد.

موفق و پرسخاوت باشید